Over houvast, menselijke processen en échte verandering: vijf vaststellingen uit onze contacten met OCMW’s

Herd organiseerde dit jaar samen met KULeuven-onderzoeker en Herd-expert Marjolijn De Wilde vier webinars voor OCMW-medewerkers uit Vlaanderen en Brussel. De centrale vraag: hoe kun je de KSZ (Kruispuntbank Sociale Zekerheid) beter leren inzetten in het leefloonproces? Zodat dat proces uiteindelijk niet alleen efficiënter, eenvoudiger en sneller wordt, maar vaak ook zorgvuldiger? Opvallend: liefst twee derde van alle OCMW's meldde aan. 

De aanmeldingen en deelnames aan deze webinars overtrof onze verwachtingen, klinkt het bij Katrien Geets, medezaakvoerder van Herd: “Bijna twee derde (63 %) van alle OCMW’s waren vertegenwoordigd. Dat is heel veel en het sterkt ons in de overtuiging dat Herd op vlak van lokaal sociaal beleid een verschil kan maken, ondersteunend aan en samen met de lokale besturen. En daar doen we het voor.” 

“Dit toont aan dat OCMW’s meer dan ooit zoekende zijn”, vult Marjolijn De Wilde aan. “De maatschappelijke context, recente beleidsbeslissingen, personele krapte, de groeiende complexiteit van het leefloonproces en van casussen,... Geen wonder dat sociale diensten streven naar meer efficiëntie en eenvoud, maar ook naar zorgvuldigheid en processen op mensenmaat.” 

Kijken we terug op de afgelopen webinars en op de trainingen en trajecten die lopen of gaan opstarten, dan komen we tot vijf vaststellingen. 

1. Besturen zoeken houvast: eenvoud, menselijkheid en werkbaar werk

In webinars, vormingen en trajecten horen we dezelfde ondertoon: veel OCMW’s zoeken. Niet zomaar ‘naar vernieuwing’, maar naar houvast, naar werkbaar werk voor MA’s, naar menselijke, eenvoudige en duidelijke cliënttrajecten. Vaak worden processen daarbij gezien als log of technisch. Maar steeds meer besturen zien ook: een goed gekozen proces kan rust, ruimte en richting geven.

2. Wat op ons afkomt, maakt bezorgd en vraagt voorbereiding

De geplande beperking van de werkloosheid in de tijd zorgt voor onzekerheid. Hoe ziet de instroom eruit vanaf januari? Wat betekent dit voor hulpverleners die nu al op hun tandvlees zitten?

Daarbovenop groeit de groep cliënten die moeilijk te begeleiden zijn: mensen die afhaken, zich verzetten of buiten de klassieke kaders vallen. Ze vragen veel, houvast bieden is moeilijk. Er is schroom om snelle antwoorden te geven maar ook een groeiend besef: duidelijke processen, taakafspraken en differentiatie kunnen net hier verschil maken. Durven nadenken over structuur is óók zorg dragen.

3. De KSZ: tovermiddel? Nee, maar wel een onderbenut hulpmiddel

In gesprekken duikt steeds vaker de KSZ op. Het is geen wondermiddel, maar wel degelijk een handige tool waar veel meer in zit dan OCMW’s er vandaag uit halen. De data zijn krachtig en actueel, maar er leeft onzekerheid over wat je ermee kan doen. Bij elke vorming wijst het team naar één collega die ‘het systeem snapt’. Toch is het belangrijk dat die handigheid met het systeem breder verspreid raakt. Dat is het vertrekpunt: niet iedereen hoeft expert te zijn, wél meer vertrouwd. Goede informatie op het juiste moment helpt hulpverleners sterker te starten en cliënten gerichter te begeleiden.

4. Een goed proces is intern efficiënt en logisch voor de cliënt

In trajecten rond bijvoorbeeld versnelde toekenning van leefloon zagen we hoe processen ademruimte kunnen creëren. Niet door sociaal werk onder druk te zetten, maar door helderheid te brengen: snelheid waar het kan, tijd waar het nodig is.

Bovendien is een goed proces niet alleen intern efficiënt, maar ook voelbaar logisch voor de cliënt. Wie beroep doet op hulp, hoeft het systeem niet te begrijpen, maar moet er zich wél in kunnen vinden.
Met andere woorden: geen goede procesoptimalisatie zonder het cliëntperspectief mee te nemen. De besturen die hier expliciet ruimte voor maken, maken processen vaak niet trager, maar wel menselijker.

5. Waar de blik op de cliënt gericht blijft, ontstaat beweging

De vragen zijn vaak dezelfde, de contexten verschillend. Wat hier werkt, is elders ondenkbaar. Toch zien we een opvallend patroon: de OCMW’s die het meest inzetten op het cliëntperspectief, zijn ook de besturen die ons het vaakst benaderen met gerichte vragen.

Ze willen niet vernieuwen om te vernieuwen, maar trouw blijven aan hun opdracht: mensen verder helpen. Daar ontstaat beweging. Niet groots of luid, maar wel met overtuiging. En dat stemt hoopvol omdat het toont waar échte verandering begint.

Meer weten over wat we doen voor OCMW's?

Herd biedt ondersteuning aan OCMW's: training in het gebruik van de KSZ, procesoptimalisatie, interim-management,... Bekijk ons aanbod en neem contact op voor meer info of een voorstel op maat.